Thời tiết mùa đông xuân là điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn, vi rút gây bệnh phát triển, tồn tại lâu hơn trong môi trường, vì vậy làm tăng nguy cơ gây bệnh ở người, lây lan trong cộng đồng và bùng phát bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, đường tiêu hóa như bệnh tay chân miệng, sởi, rubella, ho gà, não mô cầu, thuỷ đậu, các bệnh cúm, tiêu chảy, liên cầu lợn, ...
Một số loại dịch bệnh hiện nay ở Việt Nam xảy ra vào mùa đông xuân như:
Sởi: Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây qua đường hô hấp do virus Polynosa morbillorum gây ra. Bệnh xuất hiện quanh năm nhưng chủ yếu xảy ra vào mùa đông xuân.
Dịch bệnh sởi thường xảy ra vào thời điểm mùa đông xuân
Rubella: Bệnh do virus Rubella gây ra. Bệnh Rubella thường phát triển mạnh vào cuối mùa đông dầu mùa xuân. Con đường lây truyền qua đường hô hấp khi người lành tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của người bệnh. Giai đoạn dễ lây nhiễm bệnh Rubella nhất là từ 7 ngày trước đến 7 ngày sau khi phát ban đỏ.
Thủy đậu: Nguyên nhân thủy đậu thường bùng phát dịch bệnh mùa đông xuân là do khí nồm ẩm của mùa xuân, nhất là giai đoạn chuyển từ đông sang xuân khiến cho siêu vi có tên Varicella Zoster Virus gây bệnh phát triển mạnh.
Tay chân miệng: Bệnh tay chân miệng chưa có thuốc đặc trị, đây là một nhiễm trùng thường xảy ra ở trẻ nhỏ và rất dễ gây thành dịch lớn. Bệnh thường xảy ra quanh năm, cao điểm là vào mùa đông xuân.
Cúm: Khi chuyển giao mùa đông xuân là lúc chúng ta cần phải phòng tránh bệnh cúm. Cúm ác tính có thể gây nên những tổn thương phổi rất nhanh chóng có thể dẫn tới tử vong.
Ho gà: Ho gà là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, bệnh do trực khuẩn ho gà thuộc họ Pavrobacteriaceae gây ra. Bệnh ho gà lây chủ yếu qua đường hô hấp, biểu hiện lâm sàng bằng những cơn ho dữ dội và thở rít vào. Bệnh xảy ra quanh năm nhưng chủ yếu là vào mùa đông xuân, vì thời tiết thường xuyên ẩm ướt, không khí không nóng cũng không lạnh khiến cho vi khuẩn ho gà sinh sôi và phát triển nhanh chóng, gây bệnh cho con người.
Não mô cầu: Viêm màng não mô cầu là bệnh truyền nhiễm lây qua đường hô hấp. Nguyên nhân gây bệnh là do vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis gây nên. Bệnh xuất hiện quanh năm, nhưng lại dễ bùng phát dịch bệnh vào mùa đông xuân. Bệnh viêm màng não mô cầu có thể điều trị được trong trường hợp phát hiện bệnh kịp thời, điều trị tích cực và đúng phác đồ thì tỷ lệ khỏi bệnh đạt khoảng 85 - 95%.
Tiêu chảy: Dịch tiêu chảy là bệnh dịch xuất hiện quanh năm. Tình trạng bệnh xảy ra do nhiều nguyên nhân như: không đảm bảo an toàn thực phẩm, sống trong vùng dịch bị bệnh tiêu chảy cấp,... vấn đề về tiêu chảy cấp xuất hiện là do ảnh hưởng trong hệ tiêu hóa của mỗi con người, nếu thay đổi thời tiết kết hợp với thức ăn không đảm bảo sẽ tạo điều kiện cho virus gây bệnh phát tác.
Hiện nay có nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra dịch bệnh tiêu chảy
Liên cầu lợn: Liên cầu lợn là bệnh lây truyền từ động vật sang người. Đây là một căn bệnh rất nguy hiểm, nguyên nhân gây bệnh là do liên cầu khuẩn Streptococcus suis (S. suis). Bệnh có diễn biến nhanh và nặng, thời gian điều trị thường kéo dài gây tốn chi phí. Bệnh xảy ra rải rác quanh năm, nhưng chủ yếu là vào cuối đông đầu xuân, bởi trong thời gian này, nhiều gia đình thường mổ lợn để ăn Tết và có tập tục ăn tiết canh lợn cho may mắn. Do vậy, số người mắc liên cầu lợn thường tăng lên trong khoảng thời gian này.
Viêm phổi: Bệnh viêm phổi là bệnh rất dễ xảy ra vào mùa đông xuân do thời tiết thay đổi đột ngột. Nguy hiểm hơn, hiện nay, dịch viêm phổi Vũ Hán là dịch bệnh đang bùng phát gây mối lo ngại trên toàn cầu. Những triệu chứng ban đầu của dịch viêm phổi Vũ Hán do virus Corona giống với cảm cúm và các bệnh truyền nhiễm khác nên khiến nhiều người chủ quan không thăm khám kịp thời, không cách ly với người khỏe mạnh nên dễ lây lan nhanh trong cộng đồng.
Để chủ động phòng chống dịch bệnh mùa đông xuân, Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế khuyến cáo mọi người dân cần quan tâm, chủ động thực hiện các biện pháp nâng cao sức khỏe, phòng chống dịch bệnh như sau:
1. Tiêm vắc xin phòng bệnh đầy đủ và đúng lịch (đối với các bệnh có vắc xin phòng bệnh như: sởi, rubella, ho gà, não mô cầu, thủy đậu, cúm …).
2. Giữ ấm cơ thể khi thời tiết chuyển lạnh; ủ ấm cho trẻ em khi đi xe máy, khi ra ngoài trời; khi làm việc ngoài trời, ra ngoài trời vào ban đêm, sáng sớm phải mặc đủ ấm, lưu ý giữ ấm bàn chân, bàn tay, ngực, cổ, đầu.
3. Tránh tiếp xúc với những người đang có dấu hiệu bị các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp như sởi, rubella, ho gà, não mô cầu, thủy đậu, cúm ...
4. Đảm bảo an toàn thực phẩm, ăn chín, uống chín, ăn uống đủ chất, đủ dinh dưỡng, ăn nhiều hoa quả để giúp cơ thể tăng cường vitamin, nâng cao sức đề kháng. Ăn cân đối các nhóm dưỡng chất: tinh bột, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất.
5. Đảm bảo vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay với xà phòng, vệ sinh mũi, họng hàng ngày. Thực hiện tốt vệ sinh môi trường, vệ sinh gia đình, sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh.
Khi có các dấu hiệu nghi bị bệnh truyền nhiễm cần thông báo ngay cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn, khám và điều trị kịp thời.