Dân gian ta có câu trẻ lên 3 cả nhà học nói hay tỏ thẻ như trẻ lên ba. Như vậy, từ rất xa xưa chúng ta đã biết ngôn ngữ của trẻ có sự phát triển nhanh và mạnh mẽ ở tuổi này, trẻ có vẻ thích nói và nói rất nhiều, ngôn ngữ gắn liền với nhu cầu tìm hiểu về thế giới của trẻ. Trẻ có xu hướng hỏi nhiều các câu: tại sao? Thế nào? Vì sao?.. và hỏi đến cùng, nhiều khi người lớn không thể trả lời được những câu hỏi tưởng chừng ngây ngô của trẻ.
- Thực trạng môi trường phát triển ngôn ngữ của nhà trường:
Giáo viên thường quan tâm nhiều đến dồ dùng dồ chơi phục vụ cho hoạt động có chủ đích mà chưa chú ý đến việc tạo môi trường chữ xung quanh trẻ.
Tên các góc chơi chủ yếu để trang trí, các kiểu chữ thường bay bướm, cách điệu không phù hợp với trẻ.
Tên các góc thường ghi trực tiếp, không gần gũi với trẻ, không gây được hứng thú cho trẻ.
Có những chữ để từ đầu năm đến cuối năm không thay đổi vì vậy khôn tạo được cảm giác ới mẻ để kích thích tính tò mò của trẻ.
Nhiều kiểu chữ chỉ dùng cho người lớn đọc, không có tác dụng với trẻ vì không có hình ảnh minh họa.
Môi trường ngoài lớp, giáo viên chỉ sử dụng những gì có sẵn, còn ít chú ý để tạo sự thay đổi, sự mới mẻ giúp trẻ hứng thú hơn trong hoạt động quan sát, khám phá, từ đó có nhiều cơ hội cho trẻ phát triển ngôn ngữ.
- Nâng cao ý thức xây dựng môi trường phát triển ngôn ngữ cho trẻ:
Môi trường phát triển ngôn ngữ phải có nhiều cơ hội thử thách, khuyến khích, kích thích trí tưởng tượng, sự quan tâm của trẻ. Động viên trẻ khuyến khích, tìm tòi tự mình giải quyết vấn đề trong môi trường phù hợp lứa tuổi. Môi trường phát triển ngôn ngữ ở các góc chơi cần đảm bảo trẻ tiếp tục tự khám phá. Do đó thiết kế các bài tập ở góc chơi phải dựa trên sự phát triển trò chơi của trẻ và nội dung trẻ đang học.
Trong quá trình xây dựng môi trường, người giáo viên phải luôn đặt câu hỏi môi trường tạo ra có khuyến khích phát triển trẻ không? Vì sao? Xây dựng môi trường phát triển ngôn ngữ trong lớp đạt hiệu quả cần như thế nào? Cần xác định ý tưởng mới trong hoạt động của giáo viên với trẻ là gì? Từ đó mới tạo được môi trường phục vụ cho ý tưởng mới đó. Tôn trọng trẻ, tôn trọng ý tưởng của trẻ, tận dụng tất cả sản phẩm trẻ làm ra để trang trí môi trường.
- Hướng dẫn giáo viên xây dựng môi trường chữ phong phú để tạo cơ hội cho trẻ tự học:
Hướng dẫn giáo viên xây dựng và phát triển môi trường chữ phong phú, đa dạng và hiệu quả, điển hình với một số hoạt động cụ thể sau:
- Thông điệp của bé: Dành hẳn một mảng tường lớn phủ mặt giấy trắng của những tờ lịch cũ. Khuyến khích trẻ “viết” lên đó những thông điệp mà chúng thích (ngay cả khi trẻ chưa học viết một cách chính thức).
- Hòm thư: lập một hòm thư trong lớp và khu vực ngồi viết thư. Khuyến khích trẻ “viết’ thư cho nhau hoặc cho cô giáo, người thân… Sau đó “ký tên” mình và “viết” tên người nhận rồi bỏ vào thùng thư. Thứ 6 hàng tuần cả lớp cùng nhau mở hòm thư. Dựa vào “tên” trên phong bì biết ai là người nhận và người gửi, trẻ đọc cho nhau nghe.
- Bức tường của lớp: tạo các bức tranh tường đồ vật mà trẻ sưu tầm.
- Ghi tên các đồ vật, góc chơi trong lớp, phòng chức năng, cây- hoa trong vườn, hướng dẫn lối đi trong trường…. Ghi tên trẻ ở các kệ tủ đồ dùng cá nhân (đối với trẻ 3-4 tuổi nên kèm hình ảnh của trẻ bên cạnh tên bằng chữ to). Đối với trẻ 5-6 tuổi có thể thêm tên đệm. Bảng tên các cô giáo trong lớp.
- Các bảng biểu: có chữ và hình ảnh đi kèm. Ví dụ: Một ngày của bé, trực nhật…Tuy nhiên, tránh đưa ra quá nhiều chữ trong một thời đểm.
- Môi trường chữ nên được thay đổi thường xuyên (có thể theo nội dung trẻ đan học). các chữ viết hải tuân thủ quy tắc ngữ pháp, chính tả, ngắn gọn súc tích. Tránh viết tắt (đặc biệt là tên trẻ). Có thể dùng chữ viết và chữ in.
- Trẻ được khuyến khích tham gia xây dựng môi trường chữ (tô màu, đồ chữ cô viết, tự sao chép tên mình…).
Sử dụng môi trường chữ môi trường chữ một cách tích cực:
- Khuyến khích trẻ nhận biết chữ hàng ngày. Khi thay đổi chữ cũng chỉ cho trẻ xem và đọc cho trẻ nghe.
- Hoạt động hàng ngày với các bảng biểu. Ví dụ: Tìm đúng tên ở tủ đồ dùng cá nhân, trong các giờ sinh hoạt; Bảng trực nhật, “đọc” các nhiệm vụ (làm gì, lúc nào) với sự gợi ý của hình ảnh minh họa và trợ giúp của giáo viên. Quan sát thường xuyên để đọc được tên cô và một số bạn trong lớp…
Xây dựng góc đọc sách ở các nhóm lớp, sử dụng sách như một phương tiện hiệu quả:
- Đọc sách cho trẻ nghe và xem: cô cần đọc sách cho trẻ nghe và chỉ cho trẻ xem chữ đang đọc. một số truyện kể có thể sử dụng hình thức đọc thay cho kể trên lớp nếu có sách đủ to cho cả nhóm trẻ theo dõi.
(Theo tài liệu của trường Mầm non 19-5, TP.HCM trong Tạp chí giáo dục mầm non số 2/2016 của Bộ giáo dục và đào tạo)